Chữ ký số chỉ được công nhận khi chứng thư đứng sau nó còn hiệu lực. Bài viết giải thích chứng thư số là gì, trên chứng thư có gì, thời hạn tối đa, các căn cứ tạm dừng, thu hồi và việc cần làm ở từng giai đoạn.
Chứng thư chữ ký số (thường gọi tắt là chứng thư số) là thông điệp dữ liệu do tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực phát hành, xác nhận khóa công khai trên đó thuộc về bạn. Theo Nghị định 23/2025/NĐ-CP, chứng thư chữ ký số công cộng có thời hạn tối đa 3 năm và chỉ có hiệu lực khi chưa hết hạn, không bị tạm dừng hoặc thu hồi. Hãy gia hạn trước ngày hết hạn, rồi cập nhật chứng thư mới trên các cổng và phần mềm đang dùng.
Chứng thư số là gì: tên gọi đúng là chứng thư chữ ký số
Khoản 13 Điều 3 Luật Giao dịch điện tử 2023 định nghĩa chứng thư chữ ký điện tử là thông điệp dữ liệu nhằm xác nhận cơ quan, tổ chức, cá nhân được chứng thực là người ký chữ ký điện tử; chứng thư chữ ký điện tử đối với chữ ký số được gọi là chứng thư chữ ký số. Nghị định 23/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 10/04/2025) dùng thống nhất thuật ngữ này, còn “chứng thư số” hay “CTS” là cách gọi quen thuộc.
Có thể hình dung chứng thư như giấy tờ tùy thân của chữ ký số: nó gắn khóa công khai với thông tin định danh của bạn và được tổ chức phát hành ký xác nhận. Khóa bí mật không nằm trong chứng thư mà ở USB Token, HSM hoặc hệ thống ký số từ xa. Người giao kết hợp đồng dịch vụ gọi là thuê bao (khoản 5 Điều 3 Nghị định 23/2025/NĐ-CP); chứng thư có hiệu lực là chứng thư chưa hết hạn, không bị tạm dừng hoặc bị thu hồi (khoản 3 Điều 3). Khái niệm cặp khóa có trong bài chữ ký số là gì.
Trên chứng thư chữ ký số công cộng có những thông tin gì
Khoản 3 Điều 6 Nghị định 23/2025/NĐ-CP liệt kê nội dung của chứng thư chữ ký số công cộng:
| Nội dung theo Điều 6 | Ý nghĩa khi bạn sử dụng |
|---|---|
| Tên tổ chức phát hành chứng thư | Cho biết nhà cung cấp nào cấp, ví dụ Viettel-CA – dịch vụ chứng thực chữ ký số của Viettel. |
| Tên của thuê bao | Người hoặc tổ chức được xác nhận là người ký; cần khớp với hồ sơ trên các cổng. |
| Số hiệu chứng thư | Thường hiển thị là serial, dùng để phân biệt chứng thư cũ và mới. |
| Thời hạn có hiệu lực | Ngày bắt đầu và ngày hết hạn. |
| Khóa công khai của thuê bao | Dùng để kiểm tra chữ ký. |
| Chữ ký số của tổ chức phát hành | Giúp phần mềm xác minh chứng thư không bị làm giả. |
| Mục đích, phạm vi sử dụng; trách nhiệm pháp lý của nhà cung cấp | Giới hạn việc dùng chứng thư và trách nhiệm của nhà cung cấp. |
| Thuật toán khóa không đối xứng | Thông số kỹ thuật dùng khi kiểm tra. |
Định dạng thông tin trên chứng thư được chuẩn hóa theo Thông tư 28/2025/TT-BKHCN (hiệu lực từ 01/01/2026), phù hợp chuẩn X.509 v3. Cách xem serial, mã số thuế và ngày hết hạn có trong bài xem thông tin chứng thư số Viettel-CA.
Vòng đời chứng thư: cấp, sử dụng, gia hạn, tạm dừng, thu hồi
Cấp (phát hành)
Nhà cung cấp kiểm tra hồ sơ (Điều 34, 35), giao kết hợp đồng và phát hành chứng thư (Điều 38); phát hành trực tuyến phải đối chiếu dữ liệu sinh trắc học để chống mạo danh (Điều 36).
Sử dụng
Trước khi ký, người ký phải kiểm tra trạng thái chứng thư; nếu không có hiệu lực thì không ký (Điều 15).
Gia hạn, thay đổi cặp khóa
Trước ngày hết hạn, thuê bao có quyền yêu cầu gia hạn và nhà cung cấp phải hoàn thành thủ tục trước khi chứng thư hết hiệu lực (Điều 39). Đổi khóa công khai khi gia hạn hoặc đổi cặp khóa cần đề nghị của thuê bao (Điều 39, 40).
Tạm dừng, phục hồi
Khi có căn cứ ở bảng dưới, nhà cung cấp tạm dừng chứng thư, báo ngay cho thuê bao và công bố thời gian tạm dừng trên cơ sở dữ liệu. Chứng thư được phục hồi khi hết căn cứ, hết thời hạn tạm dừng theo yêu cầu hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Điều 41).
Thu hồi
Khi có căn cứ, nhà cung cấp thu hồi chứng thư, báo ngay cho thuê bao và công bố trên cơ sở dữ liệu (Điều 42). Nghị định chỉ quy định phục hồi cho chứng thư bị tạm dừng; sau khi thu hồi, muốn ký số tiếp bạn cần chứng thư mới.
| Căn cứ | Tạm dừng (khoản 1 Điều 41) | Thu hồi (khoản 1 Điều 42) |
|---|---|---|
| Thuê bao yêu cầu bằng văn bản và được nhà cung cấp xác minh là chính xác | Có | Có |
| Rủi ro, sai lệch, dấu hiệu bất thường giữa thông tin nhận biết và yếu tố sinh trắc học; giao dịch đáng ngờ khi ký số; sai sót ảnh hưởng quyền lợi thuê bao, người nhận | Có | Không nêu |
| Thuê bao là tổ chức tạm ngừng toàn bộ hoạt động kinh doanh | Có | Không nêu |
| Thuê bao là cá nhân đã chết hoặc mất tích theo tuyên bố của tòa án; tổ chức giải thể hoặc phá sản | Không nêu | Có |
| Yêu cầu bằng văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan công an hoặc Bộ Thông tin và Truyền thông (tên gọi trong Nghị định) | Có | Có |
| Điều kiện ghi trong hợp đồng giữa thuê bao và nhà cung cấp | Có | Có |
Thuê bao có quyền yêu cầu tạm dừng, thu hồi và tự chịu trách nhiệm về yêu cầu đó (khoản 2 Điều 45).
| Trạng thái | Ký mới được không | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Còn hiệu lực | Được | Theo dõi ngày hết hạn, giữ khóa bí mật an toàn. |
| Tạm dừng | Không | Hỏi nhà cung cấp lý do và thủ tục phục hồi theo Điều 41. |
| Thu hồi | Không | Đăng ký chứng thư mới, cập nhật lại trên các cổng. |
| Hết hạn | Không | Liên hệ nhà cung cấp; có thể phải làm hồ sơ như đăng ký mới. |
Phần này tóm tắt Nghị định 23/2025/NĐ-CP để tham khảo, không phải tư vấn pháp lý; điều kiện cụ thể còn nằm trong hợp đồng và quy chế chứng thực của nhà cung cấp.
Tài liệu đã ký trước khi hết hạn hoặc bị thu hồi có còn giá trị
Theo Điều 16 Nghị định 23/2025/NĐ-CP, người nhận kiểm tra trạng thái chứng thư tại thời điểm thực hiện ký số, cùng phạm vi sử dụng và việc chữ ký được tạo bởi khóa bí mật tương ứng. Câu hỏi then chốt: lúc ký, chứng thư có hiệu lực không?
- Ký khi chứng thư còn hiệu lực: việc chứng thư hết hạn sau đó không làm thay đổi trạng thái tại thời điểm ký. Hãy lưu nguyên bản tệp đã ký, không mở ra sửa rồi lưu đè.
- Ký sau khi chứng thư đã hết hạn, bị tạm dừng hoặc thu hồi: chữ ký không đạt điều kiện và có thể bị từ chối.
- Thời điểm ký nên chứng minh được, tốt nhất bằng dấu thời gian (khoản 15 Điều 3 Luật Giao dịch điện tử 2023).
- Thu hồi vì lộ khóa: chữ ký quanh thời điểm sự cố có thể bị xem xét kỹ; hãy cùng nhà cung cấp và bên nhận xác định mốc thời gian.
Gia hạn hay cấp mới, và việc cần làm sau khi gia hạn
Quyền yêu cầu gia hạn gắn với thời điểm trước ngày hết hạn (khoản 1 Điều 39), nên hãy xử lý sớm. Nếu chứng thư đã hết hạn, hỏi nhà cung cấp thủ tục áp dụng; so sánh hai hướng tại bài gia hạn hay đăng ký mới chữ ký số Viettel-CA.
Sau khi gia hạn, bạn nhận chứng thư với thời hạn mới. Hướng dẫn cấp bù thời hạn của Viettel-CA cho biết phần mềm báo serial của chứng thư mới khi cài thành công và lưu ý tuyệt đối không xóa chứng thư cũ khỏi USB Token. Hệ thống đã đăng ký chứng thư cũ có thể không tự nhận chứng thư mới, nên cần:
- Cập nhật chứng thư trên các cổng và phần mềm đang dùng: thuế, BHXH, hải quan, hóa đơn điện tử.
- Ký thử một hồ sơ không quan trọng để chắc hệ thống nhận đúng serial mới.
Các bước chi tiết có trong bài cập nhật chứng thư sau gia hạn Viettel-CA; thủ tục và báo giá gia hạn xem tại trang gia hạn chữ ký số Viettel-CA.
Cách kiểm tra trạng thái chứng thư
Xem thông tin trên máy
Mở chứng thư trong phần mềm quản lý Token hoặc kho chứng thư của Windows để xem người được cấp, tổ chức phát hành, thời hạn và serial.
Tra cứu tại nhà cung cấp
Trang viettel-ca.vn có mục Tra cứu CTS. Nhà cung cấp phải công khai danh sách chứng thư có hiệu lực, bị tạm dừng, bị thu hồi và cập nhật trong vòng 24 giờ khi có thay đổi (Điều 43).
Kiểm tra danh sách thu hồi
Theo hướng dẫn của NEAC, chứng thư ghi đường dẫn danh sách thu hồi (CRL) để kiểm tra serial có bị thu hồi không; phần mềm ký và trình đọc PDF thường tự làm bước này khi có Internet.
Kiểm tra chữ ký trên tệp
Xem bảng chữ ký trong trình đọc PDF hoặc dùng chức năng Kiểm tra ký số trên neac.gov.vn; cách đọc từng trạng thái có trong bài kiểm tra chữ ký số trên file PDF.
Câu hỏi thường gặp
Chứng thư số và chứng thư chữ ký số có khác nhau không?
Không. Đây là cùng một khái niệm; Luật Giao dịch điện tử 2023 và Nghị định 23/2025/NĐ-CP dùng thuật ngữ chứng thư chữ ký số, còn chứng thư số hay CTS là cách gọi quen thuộc.
Chứng thư chữ ký số công cộng có thời hạn tối đa bao lâu?
Tối đa 3 năm theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 23/2025/NĐ-CP. Thời hạn cụ thể ghi trên chứng thư của bạn, tùy gói đăng ký.
Chứng thư hết hạn thì tờ khai, hóa đơn đã ký trước đó có mất giá trị không?
Trạng thái chứng thư được kiểm tra tại thời điểm thực hiện ký số (Điều 16 Nghị định 23/2025/NĐ-CP), nên tài liệu ký khi chứng thư còn hiệu lực không vì thế mà trở thành ký sai. Hãy lưu nguyên bản tệp đã ký; tranh chấp cụ thể cần ý kiến chuyên môn.
Tạm dừng và thu hồi chứng thư khác nhau thế nào?
Tạm dừng làm chứng thư tạm thời không có hiệu lực và có thể được phục hồi theo Điều 41. Thu hồi chấm dứt hiệu lực của chứng thư; muốn ký số tiếp, bạn cần được phát hành chứng thư mới.
Gia hạn xong có cần làm gì trên các cổng không?
Thường có. Chứng thư sau gia hạn thường có serial mới, nên cần cập nhật trên các cổng, phần mềm hóa đơn đang dùng và ký thử trước khi nộp hồ sơ quan trọng.
Chứng thư sắp hết hạn?
Gia hạn trước ngày hết hạn để không gián đoạn kê khai thuế, hóa đơn và BHXH. Khi cần hỗ trợ, không gửi mã PIN hay OTP cho bất kỳ ai.
Nguồn đối chiếu: Nghị định 23/2025/NĐ-CP; Viettel-CA – Cấp bù thời hạn CTS; Quyền, trách nhiệm của thuê bao; NEAC – Thông tin chứng thư; Báo Chính phủ – Thông tư 28/2025/TT-BKHCN. Thông tin có thể thay đổi; ưu tiên hướng dẫn hiện hành của cơ quan/nhà cung cấp tại thời điểm thao tác. Cập nhật: 28/09/2026.
